كميل بن زياد گويد : از حضرت اميرالمومنين علي عليه السلام تقاضا كردم كه نفس مرا به من باز شناساند ايشان فرمود : اي كميل ، مقصودت كدام نفس است ؟ عرضه داشتم : فدايتان شوم مگرجز يك نفس در من است ؟ حضرت فرمود : اي كميل ، در آدمي چهار نفس است اول نفس نامي نباتي ، دوم نفس حس حيواني ، سوم نفس ناطقه قدسي وچهارم نفس كلي الهي و هر يك از اين چهار نفس را پنج قوه و دو خاصيت است . نفس نامي نباتي داراي قوه پنجگانه زير است : قوه ماسكه ، جاذبه ، هاضمه ، دافعه و مربيه و دو خاصيت آن ، يكي افزايش و ديگري خاصيت كاهش است اين نفس از كبد است و شبيه ترين چيزها به نفس حيواني است اما نفس حسي حيواني را پنج قوه است : شنوائي ، بينائي ، بويائي ، چشائي و بساواتي و آن را دو خاصيت رضا و غضب است و شبيه ترين چيزها به نفس درندگان و وحوش است . پنج قوه نفس ناطقه قدسي عبارت است از : فكر ، ذكر ، علم ، حلم و هشياري است اين نفس از چيزي منبعث نمي گردد و شبيه ترين چيزها به نفس فرشتگان است و نزاهت و حكمت دو خاصيت آن است اما نفس كلي الهي داراي اين پنج قوه است : هستي در نيستي ، نعمت در سختي ، عزت در خواري ، فقر در غنا و صبر در بلاها و دو خاصيت آن حلم و كرم است  مبدا اين نفس پروردگار عالم است و به او نيز باز مي گردد . خداوند در قرآن مي فرمايد : " و نفخنا فيه من روحنا " يعني از روح خودم در آدم دميدم و نيز اين آيه شريفه دليل عود و بازگشت نفس الهي به حضرت حق است كه در اين باره مي فرمايد : "يا ايتهاالنفس المطمئنه ارجعي الي ربك راضيته مرضيه " يعني اي نفس مطمئن خشنود و پسنديده به سوي پروردگار خود باز گرد عقل در ميان همه قرار گرفته است تا هر كس از خوب و بدي سخن گويد آنرا با ترازوي عقل بسنجد . در اينجا لازم مي دانم كمي در مورد شخصيت كميل بن زياد نخعي يماني با شما سخن بگويم اين شخصيت بزرگوار از ياران امام علي و امام حسن عليها السلام است رجال شناسان يعني همان كساني كه در كسب علم رجال زحمت كشيده اند او را به صفات شجاع ، زاهد و عابد ستوده اند وي از بزرگان تابعين و يكي از هشت عابد و زاهد معروف كوفه در زمان خود بود از عبرتهاي تاريخ اين است كه برادر او حارث بن زياد شخصي آلوده و از ياران عبيدااله بود كسي است كه طفلان مسلم بن عقيل را براي گرفتن جايزه به شهادت رساند . كميل بن زياد در سال اول بعثت و به نقلي در سال 12 هجري قمري بنا بر نقلي در سال هشتم قيل از بعثت چشم به جهان گشود اين مرد بزرگ از ياران خاص امام علي (ع) است كه در تمام مراحل زندگي از ولايت آن حضرت دفاع كرد هنگامي كه اعتراضات مردم كوفه نسبت به والي آن زمان يعني عثمان بالاگرفت كميل و عمروبن زراره فرزند قيس نخعي جزو اولين كساني بودند كه پيشنهاد خلع عثمان و خلافت علي (ع) را مطرح نمودند . آن دو مردم را دور خود جمع كرده و گفتند : اي مردم عثمان در حالي كه حق و باطل را بخوبي از هم تشخيص مي دهد عمدا آن را پشت سر انداخته و ناديده گرفته است اشخاص پست و ناشايست را بر جان و مال پاكان و صلحاي شما مسلط كرده و به آنها قدرت و حكومت داده است . اواخرعمر پر بركت كميل مصادف مي شود با حجاج بن يوسف كه فرماندار وقت كوفه بود حجاج كميل را خطري براي حكومت خود مي دانست لذا دستور داد تا او را دستگير كرده و به دارالااماره بياورند كميل كه از قصد حجاج آگاه شد از شهر گريخت و خود را پنهان ساخت حجاج بن يوسف هم براي اين كه كميل را در فشار قرار دهد دستور داد كه سهميه بيت المال قبيله او را قطع كنند . وقتي كميل بن زياد از تصميم حجاج آگاه شد با خود گفت من پيري سالخورده هستم و عمرم به سر آمده است روا نيست كه بخاطر من حقوق قبيله ام قطع گردد پس از مخفيگاه خود بيرون آمد و وارد كوفه شد آنگاه خود را تسليم حجاج نمود و آن سفاك كميل را در نود سالگي يعني به سال 82 هجري قمري به شهادت رساند دعاي كميل را كه ما شبهاي جمعه آنرا با سوز و گداز در مساجد قرائت مي كنيم . مولاي عارفان حضرت علي عليه السلام اين دعا را به كميل بن زياد نخعي آموخت همه ما دست به طرف آسمان بلند كنيم و عاجزانه از درگاه احديتش بخواهيم كه به ما توفيق دهد به فرازهاي دعاي كميل عمل كنيم نه آنكه درشبهاي جمعه فقط به قرائت آن اكتفا كنيم با آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما سروران گرامي آمين يا رب العالمين ...